Οι καλοί φίλοι δεν είναι ανάγκη να ταιριάζουν σε όλα

Νέα επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Social Psychological and Personality Science, αμφισβητεί τη διαδεδομένη πεποίθηση ότι οι πιο επιτυχημένες φιλίες βασίζονται στην ομοιότητα των χαρακτήρων. Αν και οι φίλοι παρουσιάζουν πράγματι ορισμένες κοινές πτυχές της προσωπικότητάς τους, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η ομοιότητα δεν αποτελεί τον βασικό παράγοντα που καθορίζει την ποιότητα ή την ικανοποίηση από μια φιλική σχέση. Αντίθετα, μεγαλύτερη σημασία φαίνεται να έχουν τα θετικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που διαθέτει ο φίλος, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τον αντιλαμβανόμαστε.

Η επικεφαλής της μελέτης, η ψυχολόγος Hyewon Yang από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, εξήγησε ότι οι φίλοι πράγματι εμφανίζουν μικρές ομοιότητες στην προσωπικότητά τους, με εξαίρεση την εξωστρέφεια. Παράλληλα, οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι μοιάζουν περισσότερο με τους φίλους τους απ’ ό,τι πραγματικά συμβαίνει. Ωστόσο, ούτε η πραγματική ούτε η αντιλαμβανόμενη ομοιότητα αποδείχθηκε ότι σχετίζεται με το πόσο ευχαριστημένοι αισθάνονται οι άνθρωποι από τις φιλίες τους.

Οι επιστήμονες ενδιαφέρθηκαν να διερευνήσουν το συγκεκριμένο ζήτημα επειδή η φιλία αποτελεί μια ιδιαίτερη μορφή σχέσης. Σε αντίθεση με τις οικογενειακές ή τις ερωτικές σχέσεις, είναι απολύτως εθελοντική και μη αποκλειστική, γεγονός που επιτρέπει στους ανθρώπους να επιλέγουν ελεύθερα τους φίλους τους. Για χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι οι άνθρωποι δημιουργούν φιλίες κυρίως με άτομα που τους μοιάζουν, όμως προηγούμενες μελέτες είχαν καταλήξει σε αντικρουόμενα συμπεράσματα.

Για να εξετάσουν το θέμα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το γνωστό μοντέλο των «Πέντε Μεγάλων Χαρακτηριστικών» της προσωπικότητας. Το μοντέλο αυτό αξιολογεί την εξωστρέφεια, τη συνεργατικότητα ή ευγένεια, την ευσυνειδησία, τον νευρωτισμό και τη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες.

Η μελέτη περιλάμβανε 371 ομάδες των τεσσάρων φίλων, δηλαδή συνολικά 1.484 συμμετέχοντες. Οι περισσότεροι ήταν νεαροί ενήλικες, με μέση ηλικία περίπου τα 19 έτη, κυρίως γυναίκες, ενώ οι περισσότεροι διατηρούσαν τη συγκεκριμένη φιλία για περίπου τριάμισι χρόνια. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για τη δική τους προσωπικότητα, αλλά και για την προσωπικότητα καθενός από τους τρεις φίλους τους. Στη συνέχεια αξιολόγησαν το πόσο ικανοποιημένοι ήταν από κάθε φιλική σχέση.

Σε αντίθεση με παλαιότερες έρευνες που εξέταζαν μόνο ζευγάρια φίλων, η συγκεκριμένη μελέτη ανέλυσε ολόκληρες μικρές κοινωνικές ομάδες, επιτρέποντας στους ερευνητές να καταγράψουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τόσο τις πραγματικές όσο και τις αντιλαμβανόμενες ομοιότητες μεταξύ των μελών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι φίλοι παρουσιάζουν μικρές αλλά υπαρκτές ομοιότητες σε τέσσερα από τα πέντε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Η μεγαλύτερη πραγματική ομοιότητα παρατηρήθηκε στη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες, ενώ στην εξωστρέφεια δεν διαπιστώθηκε ουσιαστική σχέση. Με άλλα λόγια, ένας εξωστρεφής άνθρωπος δεν είναι απαραίτητο να επιλέγει εξίσου εξωστρεφείς φίλους.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες εμφανίζει μεγαλύτερη ομοιότητα επειδή επηρεάζει τα ενδιαφέροντα, τα χόμπι και τις δραστηριότητες που επιλέγει κάποιος στον ελεύθερο χρόνο του. Άτομα με παρόμοια ενδιαφέροντα είναι πιο πιθανό να συναντηθούν και να δημιουργήσουν φιλίες.

Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι άνθρωποι τείνουν να προβάλλουν στοιχεία της δικής τους προσωπικότητας στους φίλους τους. Δηλαδή, πιστεύουν ότι οι φίλοι τους μοιάζουν περισσότερο με τους ίδιους απ’ όσο πραγματικά συμβαίνει. Η αντιλαμβανόμενη ομοιότητα ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από την πραγματική σχεδόν σε όλα τα χαρακτηριστικά.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι ούτε η πραγματική ούτε η υποκειμενική ομοιότητα προέβλεπαν την ποιότητα της φιλίας. Το να έχουν δύο άνθρωποι σχεδόν ίδιες βαθμολογίες στα τεστ προσωπικότητας δεν σήμαινε ότι ήταν και περισσότερο ευτυχισμένοι από τη σχέση τους.

Αντίθετα, η ικανοποίηση από τη φιλία συνδέθηκε περισσότερο με την ύπαρξη θετικών χαρακτηριστικών προσωπικότητας. Άτομα που ήταν περισσότερο συνεργάσιμα, υπεύθυνα, εξωστρεφή και συναισθηματικά σταθερά δήλωναν γενικά πιο ευχαριστημένα από τις φιλίες τους. Επιπλέον, όσοι θεωρούσαν ότι οι φίλοι τους ήταν ευγενικοί, αξιόπιστοι και συνεργάσιμοι ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης, ανεξάρτητα από το αν αυτή η εικόνα ανταποκρινόταν πλήρως στην πραγματικότητα.

Η συναισθηματική σταθερότητα φάνηκε επίσης να παίζει σημαντικό ρόλο. Φίλοι που διαχειρίζονται καλύτερα το άγχος και τα αρνητικά συναισθήματα δημιουργούν συνήθως λιγότερες εντάσεις και συμβάλλουν σε πιο ήρεμες και ευχάριστες σχέσεις.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η εικόνα που σχηματίζουμε για τον φίλο μας είναι συχνά σημαντικότερη από τα πραγματικά χαρακτηριστικά του. Αν κάποιος αντιλαμβάνεται τον φίλο του ως αξιόπιστο, ανοιχτόμυαλο και καλοπροαίρετο, είναι πολύ πιθανότερο να νιώθει ικανοποιημένος από τη σχέση τους.

Η μελέτη έχει πάντως ορισμένους περιορισμούς. Το δείγμα αποτελούνταν κυρίως από νεαρές γυναίκες και αφορούσε μία μόνο χρονική στιγμή, γεγονός που δεν επιτρέπει να εξαχθούν συμπεράσματα για το πώς εξελίσσονται οι φιλίες με την πάροδο του χρόνου ή αν οι φίλοι γίνονται πιο όμοιοι όσο περνούν τα χρόνια.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να εξετάσουν και άλλους παράγοντες, όπως οι κοινές αξίες, οι πολιτικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις και οι πολιτισμικές διαφορές. Είναι πιθανό αυτοί οι παράγοντες να επηρεάζουν περισσότερο την ποιότητα μιας φιλίας από ό,τι η ίδια η προσωπικότητα, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το τι κάνει μια φιλική σχέση πραγματικά ισχυρή και διαχρονική.