Η αντικοινωνική συμπεριφορά- έλλειψη ενσυναίσθησης δεν είναι ίδιες σε όλα τα άτομα με ψυχασθένεια

Νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι τα άτομα με ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά δεν παρουσιάζουν όλα τις ίδιες ελλείψεις στην ενσυναίσθηση. Αντίθετα, οι δυσκολίες τους διαφέρουν ανάλογα με το είδος των χαρακτηριστικών που εμφανίζουν. Συγκεκριμένα, τα ιδιαίτερα σκληρά και αναίσθητα άτομα δυσκολεύονται να βιώσουν τα συναισθήματα των άλλων, ενώ όσοι παρουσιάζουν έντονη αντικοινωνική συμπεριφορά δυσκολεύονται κυρίως να κατανοήσουν τη σκέψη και την οπτική των συνανθρώπων τους.

Η ψυχοπάθεια δεν θεωρείται πλέον μια ενιαία διαταραχή, αλλά ένα σύνολο χαρακτηριστικών που εμφανίζονται σε διαφορετικό βαθμό στον γενικό πληθυσμό. Οι ψυχολόγοι διακρίνουν δύο βασικές κατηγορίες. Η πρώτη αφορά τα πρωτογενή χαρακτηριστικά, όπως ο εγωκεντρισμός και η συναισθηματική ψυχρότητα ή αναλγησία, δηλαδή η αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων. Η δεύτερη περιλαμβάνει τα δευτερογενή χαρακτηριστικά, όπως η επιθετικότητα, η παρορμητικότητα και η αντικοινωνική συμπεριφορά, που εκδηλώνεται με παραβίαση κανόνων και δυσκολία προσαρμογής στις κοινωνικές νόρμες.

Αντίστοιχα, η ενσυναίσθηση δεν αποτελεί μία μόνο ψυχολογική ικανότητα αλλά διακρίνεται σε τρεις επιμέρους διαστάσεις. Η συναισθηματική ενσυναίσθηση αναφέρεται στην ικανότητα να αισθάνεται κανείς τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου, όπως όταν συγκινείται βλέποντας κάποιον να κλαίει. Η γνωστική ενσυναίσθηση αφορά την κατανόηση των σκέψεων, των κινήτρων και της οπτικής των άλλων χωρίς απαραίτητα συναισθηματική συμμετοχή. Τέλος, η συμπονετική μέριμνα εκφράζει τη διάθεση βοήθειας και το ενδιαφέρον για την ανακούφιση όσων υποφέρουν.

Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά συνδέονται γενικά με μειωμένη ενσυναίσθηση, χωρίς όμως να εξετάζουν αναλυτικά ποιες συγκεκριμένες μορφές ενσυναίσθησης επηρεάζονται από κάθε χαρακτηριστικό. Για να καλυφθεί αυτό το κενό, ερευνητές πραγματοποίησαν μελέτη σε 300 ενήλικες, οι οποίοι συμπλήρωσαν εξειδικευμένα ερωτηματολόγια αξιολόγησης της προσωπικότητας και της ενσυναίσθησης.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων αποκάλυψε σαφείς διαφορές. Ο εγωκεντρισμός συνδέθηκε κυρίως με μειωμένη συμπονετική διάθεση. Τα άτομα αυτά δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την ευημερία των άλλων, χωρίς όμως να έχουν απαραίτητα πρόβλημα να κατανοήσουν ή να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά τους.

Η συναισθηματική ψυχρότητα εμφάνισε πιο σοβαρές επιπτώσεις. Τα άτομα με υψηλά επίπεδα αναλγησίας παρουσίασαν χαμηλή συναισθηματική ενσυναίσθηση και περιορισμένη συμπόνια. Με άλλα λόγια, δεν συμμερίζονται συναισθηματικά τον πόνο των άλλων ούτε αισθάνονται ιδιαίτερο κίνητρο να τους βοηθήσουν όταν υποφέρουν.

Αντίθετα, η αντικοινωνική συμπεριφορά συσχετίστηκε κυρίως με ελλείψεις στη γνωστική ενσυναίσθηση. Τα άτομα αυτά δυσκολεύονται να αντιληφθούν την οπτική ή τα κίνητρα των άλλων ανθρώπων, γεγονός που μπορεί να συμβάλλει στις συγκρούσεις και στις παραβατικές συμπεριφορές τους.

Οι ερευνητές υπολόγισαν επίσης σε ποιο βαθμό οι διαφορές στην ενσυναίσθηση εξηγούν τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά. Διαπίστωσαν ότι οι τρεις μορφές ενσυναίσθησης εξηγούν μεγάλο ποσοστό της συναισθηματικής ψυχρότητας, γεγονός που υποδηλώνει ότι η έλλειψη ενσυναίσθησης αποτελεί βασικό γνώρισμά της. Αντίθετα, εξηγούν μόνο μικρό μέρος της αντικοινωνικής συμπεριφοράς, γεγονός που δείχνει ότι αυτή πιθανώς επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες, όπως οι δυσκολίες ελέγχου της προσοχής, της παρορμητικότητας ή της αυτορρύθμισης.

Η μελέτη παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς. Το δείγμα αποτελούνταν από άτομα του γενικού πληθυσμού και όχι από κρατούμενους ή άτομα με επίσημη διάγνωση ψυχοπάθειας, ενώ τα δεδομένα βασίστηκαν σε αυτοαναφορές των συμμετεχόντων, οι οποίες ενδέχεται να μην αποτυπώνουν πάντα με ακρίβεια την πραγματικότητα. Επιπλέον, λόγω του σχεδιασμού της έρευνας, δεν μπορεί να διευκρινιστεί αν οι ελλείψεις στην ενσυναίσθηση προκαλούν την ανάπτυξη ψυχοπαθητικών χαρακτηριστικών ή αν συμβαίνει το αντίθετο.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παρά τους περιορισμούς αυτούς, τα ευρήματα προσφέρουν μια πιο λεπτομερή εικόνα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η ενσυναίσθηση στα άτομα με ψυχοπαθητικές τάσεις. Δείχνουν ότι δεν παρουσιάζουν όλοι τις ίδιες δυσκολίες και ότι οι παρεμβάσεις για τη μείωση επιβλαβών συμπεριφορών θα μπορούσαν να είναι πιο αποτελεσματικές εάν προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες συναισθηματικές και γνωστικές αδυναμίες κάθε ατόμου.