Γενετικά τα αίτια και για την ανώριμη αντιμετώπιση της ζωής

Η ανθρώπινη τάση να προτιμάμε άμεσες ανταμοιβές αντί για μακροπρόθεσμους στόχους μπορεί να σχετίζεται εν μέρει με τη γενετική μας, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Human Biology. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι αυτές οι γενετικές διαφορές συνδέονται και με σημαντικές αποφάσεις ζωής, όπως το επίπεδο εκπαίδευσης που ολοκληρώνει κάποιος και την ηλικία στην οποία αποκτά το πρώτο του παιδί. Παράλληλα, η έρευνα υπογραμμίζει ότι τόσο η βιολογία όσο και το περιβάλλον επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχεδιάζουν το μέλλον τους.

Η μελέτη βασίζεται στη λεγόμενη θεωρία ιστορίας ζωής (life history theory), η οποία εξετάζει πώς οι άνθρωποι κατανέμουν τον χρόνο και την ενέργειά τους ανάμεσα στην προσωπική ανάπτυξη και την αναπαραγωγή. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, υπάρχουν δύο βασικές στρατηγικές ζωής. Η πρώτη είναι η «γρήγορη στρατηγική», η οποία χαρακτηρίζεται από μικρότερη διάρκεια εκπαίδευσης, δημιουργία οικογένειας σε νεαρή ηλικία και μεγαλύτερη έμφαση στα άμεσα οφέλη. Η δεύτερη είναι η «αργή στρατηγική», που δίνει προτεραιότητα στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, περιλαμβάνει περισσότερα χρόνια εκπαίδευσης, καθυστερημένη απόκτηση παιδιών και μεγαλύτερη επένδυση σε λιγότερους απογόνους.

Μέχρι σήμερα, πολλοί ψυχολόγοι θεωρούσαν ότι αυτές οι διαφορές οφείλονται κυρίως στο περιβάλλον. Για παράδειγμα, δύσκολες συνθήκες στην παιδική ηλικία ή οικονομική αβεβαιότητα μπορεί να ωθήσουν κάποιον να επιλέξει μια πιο «γρήγορη» στρατηγική ζωής. Ωστόσο, οι εξελικτικοί βιολόγοι υποστηρίζουν ότι και οι γενετικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο.

Για να εξετάσουν αυτή την πιθανότητα, οι ερευνητές μελέτησαν την τάση που ονομάζεται delay discounting, δηλαδή την προτίμηση των ανθρώπων για μικρότερες άμεσες ανταμοιβές αντί για μεγαλύτερες που θα έρθουν αργότερα. Η τάση αυτή θεωρείται δείκτης παρορμητικότητας και προσανατολισμού στο μέλλον.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από τη Wisconsin Longitudinal Study, μια μακροχρόνια έρευνα που παρακολουθεί άτομα που αποφοίτησαν από λύκεια στο Ουισκόνσιν των ΗΠΑ το 1957. Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε περίπου 5.700 άτομα (2.713 άνδρες και 2.980 γυναίκες) που γεννήθηκαν μεταξύ 1937 και 1940.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα εργαλείο που ονομάζεται πολυγονιδιακή βαθμολογία (polygenic score), το οποίο υπολογίζει την επίδραση πολλών μικρών γενετικών παραλλαγών σε ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό. Για κάθε συμμετέχοντα υπολογίστηκαν γενετικές βαθμολογίες που σχετίζονται με την τάση προς άμεσες ανταμοιβές, το επίπεδο εκπαίδευσης, την ηλικία γέννησης του πρώτου παιδιού και τον συνολικό αριθμό παιδιών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι άτομα με μεγαλύτερη γενετική προδιάθεση για παρορμητικές επιλογές είχαν επίσης γενετικές ενδείξεις που συνδέονται με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, πρώιμη απόκτηση παιδιών και ελαφρώς μεγαλύτερο αριθμό απογόνων.

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα πραγματικά δεδομένα ζωής των συμμετεχόντων, διαπίστωσαν παρόμοια αποτελέσματα. Όσοι είχαν υψηλότερη γενετική τάση για προτίμηση άμεσων ανταμοιβών ολοκλήρωναν λιγότερα χρόνια εκπαίδευσης και αποκτούσαν το πρώτο τους παιδί σε μικρότερη ηλικία.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η επίδραση των γονιδίων είναι σχετικά μικρή. Η γενετική προδιάθεση εξηγούσε περίπου 4,5% των διαφορών στην εκπαίδευση και μόνο 1%–2% των διαφορών που σχετίζονται με την αναπαραγωγή.

Η μελέτη έχει και ορισμένους περιορισμούς. Τα δεδομένα προέρχονται μόνο από άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής, ενώ δεν υπήρχαν άμεσες ψυχολογικές μετρήσεις της παρορμητικότητας των συμμετεχόντων. Επιπλέον, δεν ήταν δυνατό να διαχωριστεί πλήρως η άμεση επίδραση των γονιδίων από την επίδραση του οικογενειακού περιβάλλοντος.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Συνολικά, η έρευνα δείχνει ότι οι επιλογές μας για το μέλλον επηρεάζονται τόσο από το περιβάλλον όσο και από βιολογικές προδιαθέσεις. Ωστόσο, τα γονίδια δεν καθορίζουν απόλυτα τη συμπεριφορά μας, αλλά αποτελούν μόνο έναν από τους πολλούς παράγοντες που διαμορφώνουν τις αποφάσεις και τη ζωή μας.