ΔΕΠΥ και αυτισμός σχετίζονται με κέντρο του εγκεφάλου που καθορίζει την συγκέντρωση

Nέα επιστημονική μελέτη αποκάλυψε την ύπαρξη μιας ομάδας νευρώνων σε μια αρχαία περιοχή του εγκεφάλου που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ικανότητα συγκέντρωσης της προσοχής. Οι νευρώνες αυτοί φαίνεται ότι λειτουργούν ως ένα «φίλτρο», επιτρέποντας στον εγκέφαλο να αγνοεί τους άσχετους περισπασμούς και να εστιάζει στις πληροφορίες που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία. Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια από ερευνητές του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, ενώ εκτιμάται ότι το ίδιο σύστημα υπάρχει και στους ανθρώπους.

Η επιλεκτική προσοχή αποτελεί βασική γνωστική λειτουργία που επιτρέπει στους ανθρώπους και στα ζώα να επιλέγουν ποια ερεθίσματα θα επεξεργαστούν και ποια θα αγνοήσουν. Χάρη σε αυτήν μπορούμε, για παράδειγμα, να παρακολουθούμε μια συζήτηση μέσα σε έναν θορυβώδη χώρο ή να εντοπίζουμε ένα γνωστό πρόσωπο μέσα σε πλήθος. Δυσκολίες σε αυτή τη διαδικασία σχετίζονται με νευροαναπτυξιακές διαταραχές όπως η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και ο αυτισμός.

Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι η προσοχή ελέγχεται κυρίως από τον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου, μια περιοχή ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στους ανθρώπους και στα πρωτεύοντα θηλαστικά. Ωστόσο, η θεωρία αυτή δεν μπορούσε να εξηγήσει πώς ζώα όπως τα πτηνά και τα ψάρια, που δεν διαθέτουν εξίσου ανεπτυγμένο προμετωπιαίο φλοιό, παρουσιάζουν επίσης αποτελεσματική επιλεκτική προσοχή.

Η νέα έρευνα έδειξε ότι ένας εξελικτικά αρχαίος μηχανισμός στον εγκεφαλικό στέλεχο συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία αυτή. Οι ερευνητές εντόπισαν ένα δίκτυο ανασταλτικών νευρώνων, το οποίο υπάρχει σε πολλά σπονδυλωτά είδη, όπως πτηνά, ψάρια και θηλαστικά. Η απόφαση να μελετηθούν αυτοί οι νευρώνες στα ποντίκια βασίστηκε σε προηγούμενες παρατηρήσεις από έρευνες σε άλλα ζώα.

Για να διερευνήσουν τη λειτουργία τους, οι επιστήμονες σχεδίασαν ένα πείραμα στο οποίο τα ποντίκια έπρεπε να ανταποκρίνονται σε οπτικά ερεθίσματα που εμφανίζονταν μπροστά τους, αγνοώντας ταυτόχρονα παραπλανητικές πληροφορίες που προβάλλονταν στο πλάι. Όσο οι συγκεκριμένοι νευρώνες λειτουργούσαν φυσιολογικά, τα ζώα ολοκλήρωναν επιτυχώς την άσκηση. Όταν όμως οι ερευνητές απενεργοποίησαν προσωρινά αυτούς τους νευρώνες, τα ποντίκια έγιναν εξαιρετικά ευάλωτα στους περισπασμούς και αδυνατούσαν να συγκεντρωθούν στις σημαντικές πληροφορίες.

Πρόσθετα πειράματα απέκλεισαν την πιθανότητα τα προβλήματα να οφείλονταν σε διαταραχές της όρασης ή της κίνησης. Αντίθετα, αποδείχθηκε ότι η μοναδική λειτουργία που επηρεαζόταν ήταν η ικανότητα αξιολόγησης ανταγωνιστικών πληροφοριών και επιλογής εκείνης που είχε μεγαλύτερη σημασία. Οι ερευνητές περιγράφουν αυτή την περιοχή του εγκεφάλου ως έναν «μηχανισμό επιλογής προσοχής», ο οποίος απαντά στο θεμελιώδες ερώτημα ποιο ερέθισμα αξίζει να προσεχθεί κάθε στιγμή.

Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση της ΔΕΠΥ. Ένα χαρακτηριστικό της διαταραχής είναι ότι ακόμη και ασήμαντοι περισπασμοί μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή του ατόμου. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όταν οι συγκεκριμένοι νευρώνες απενεργοποιούνταν, τα ποντίκια εμφάνιζαν ακριβώς αυτή τη συμπεριφορά, ενώ μόλις οι νευρώνες επανενεργοποιούνταν, ανέκτησαν άμεσα την ικανότητα να αγνοούν ακόμη και έντονους περισπασμούς.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι επιστήμονες σχεδιάζουν τώρα να διερευνήσουν αν οι ίδιοι νευρώνες επιτελούν παρόμοια λειτουργία και στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Μέχρι σήμερα υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ανάλογες δομές υπάρχουν και στους ανθρώπους, όμως απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθεί ο ρόλος τους. Εφόσον αποδειχθεί ότι η δυσλειτουργία αυτών των νευρώνων σχετίζεται με τη ΔΕΠΥ ή τον αυτισμό, η ανακάλυψη θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη πιο στοχευμένων φαρμακευτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων, βελτιώνοντας την αντιμετώπιση διαταραχών που επηρεάζουν την προσοχή και τη γνωστική λειτουργία.