Αντιμετώπιση της κατάθλιψης με συστηματική γυμναστική

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο MolecularPsychiatry δείχνει ότι μόλις 30 λεπτά άσκησης μπορούν να προσφέρουν άμεσα αντικαταθλιπτικά αποτελέσματα, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ποντίκια. Η έρευνα εντόπισε έναν συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό, στον οποίο μια ορμόνη που εκκρίνεται από τα λιποκύτταρα επηρεάζει την βελτιώνει τη διάθεση. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η βραχυχρόνια άσκηση μπορεί να αποτελέσει εύκολα προσβάσιμη παρέμβαση για την ανακούφιση από συμπτώματα κατάθλιψης.

Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή αποτελεί τεράστιο βάρος για τα παγκόσμια συστήματα υγείας και επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους. Τα φάρμακα συχνά χρειάζονται εβδομάδες ή μήνες για να δράσουν και προκαλούν παρενέργειες. Αν και η τακτική άσκηση είναι ήδη γνωστή για τα ψυχικά της οφέλη, η άμεση επίδραση μιας μόνο συνεδρίας δεν είχε κατανοηθεί πλήρως. Η επιστημονική κοινότητα γνώριζε ότι η κίνηση επηρεάζει τον εγκέφαλο, αλλά δεν είχε χαρτογραφήσει τον ακριβή μηχανισμό.

Η επικεφαλής συγγραφέας, SonataSuk-yuYau, εξηγεί ότι ενώ υπάρχουν ενδείξεις για μακροπρόθεσμα αντικαταθλιπτικά αποτελέσματα της άσκησης, η άμεση επίδραση ενός μόνο επεισοδίου έχει υποτιμηθεί. Στόχος της ομάδας της ήταν να αποτυπώσουν τις κυτταρικές και μοριακές αλλαγές που προκαλούνται στον εγκέφαλο αμέσως μετά την άσκηση. Όπως υπογραμμίζει, «υπάρχει επείγουσα ανάγκη για γρήγορες θεραπευτικές επιλογές με λίγες παρενέργειες, ειδικά σε μια εποχή όπου η κατάθλιψη στους εφήβους αυξάνεται».

Στην έρευνα που αφορούσε ανθρώπους συμμετείχαν 40 φοιτητές και μέλη προσωπικού πανεπιστημίου· οι μισοί εμφάνιζαν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης. Όλοι έτρεξαν για 30 λεπτά σε μέτρια ένταση. Τα ψυχολογικά τεστ πριν και μετά έδειξαν μείωση της συνολικής αρνητικής διάθεσης, αυξημένη ζωτικότητα και υψηλότερη αυτοεκτίμηση. Τα αρνητικά συναισθήματα -κόπωση, ένταση, λύπη- μειώθηκαν εμφανώς.

Για να εντοπιστεί ο βιολογικός μηχανισμός, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ποντίκια που εμφάνιζαν καταθλιπτικές συμπεριφορές μέσω χρόνιου στρες. Μετά από 30 λεπτά άσκησης, τα ποντίκια παρουσίασαν σημαντική μείωση συμπεριφορών παρόμοιων με κατάθλιψη, επίδραση που εμφανίστηκε μέσα σε δύο ώρες και διήρκεσε έως 24 ώρες.

Μελετώντας τον εγκέφαλο, η ομάδα εντόπισε αυξημένη δραστηριότητα στην περιοχή του προσαγωγίου φλοιού, κρίσιμη για τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Οι νευρώνες που ενεργοποιήθηκαν ήταν κυρίως γλουταμινεργικοί, δηλαδή διεγερτικοί νευρώνες. Με τη χρήση χημογενετικής, οι επιστήμονες απέδειξαν ότι η ενεργοποίηση αυτών των νευρώνων είναι απαραίτητη για το αντικαταθλιπτικό αποτέλεσμα: όταν τους «απενεργοποίησαν», η άσκηση δεν είχε θετικό αποτέλεσμα· όταν τους ενεργοποίησαν τεχνητά, μιμήθηκαν τα οφέλη της άσκησης.

Ο ρόλος της ορμόνης αδιπονεκτίνης

Η έρευνα επικεντρώθηκε στη αδιπονέκτινη, μια ορμόνη που εκκρίνεται από το σωματικό λίπος. Μετά την άσκηση, τα επίπεδά της αυξήθηκαν στον προμετωπιαίο φλοιό. Η αύξηση αυτή συσχετίστηκε άμεσα με τη μείωση των καταθλιπτικών συμπεριφορών στα ποντίκια. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ενεργοποιημένοι νευρώνες διαθέτουν τους υποδοχείς AdipoR1, και όταν αυτοί αφαιρέθηκαν γενετικά, η άσκηση έπαψε να έχει αντικαταθλιπτική δράση.

Στη συνέχεια, η ομάδα παρακολούθησε την πορεία της πρωτεΐνης APPL1, η οποία φυσιολογικά βρίσκεται στο κυτταρόπλασμα. Μετά την άσκηση, και χάρη στην αδιπονέκτινη, η APPL1 μετακινήθηκε στον πυρήνα του κυττάρου, διαδικασία που κορυφώθηκε δύο ώρες μετά την άσκηση. Εκεί επηρέασε τον τρόπο που «διαβάζεται» το DNA, αυξάνοντας την ακετυλίωση της ιστόνης H4, μία αλλαγή που επιτρέπει την ενεργοποίηση γονιδίων.

Το αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση της σύνθεσης πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη συναπτική μετάδοση και η δημιουργία νέων δενδριτικών ακανθών, μικρών προεκτάσεων στους νευρώνες που διευκολύνουν τη δημιουργία νέων συνδέσεων. Το φαινόμενο αυτό δείχνει πραγματική αναδιάρθρωση του εγκεφάλου, δηλαδή νευροπλαστικότητα. Όταν οι επιστήμονες εμπόδισαν την είσοδο της APPL1 στον πυρήνα, εξαφανίστηκαν και τα αντικαταθλιπτικά οφέλη.

Τι σημαίνει αυτό;

Σύμφωνα με τη Yau, «μια μόνο συνεδρία 30 λεπτών μέτριας άσκησης μπορεί να ανακουφίσει άμεσα την καταθλιπτική διάθεση». Η άσκηση είναι χαμηλού κόστους, άμεσα διαθέσιμη και για πολλούς, πιο προσιτή από τη φαρμακευτική αγωγή.

Η μελέτη σε ανθρώπους είχε μικρό δείγμα και αφορούσε κυρίως νεαρούς ενήλικες. Στα ποντίκια χρησιμοποιήθηκαν μόνο αρσενικά ζώα, και δεν είναι σαφές αν τα θηλυκά ακολουθούν τον ίδιο μηχανισμό. Το ερευνητικό κέντρο σκοπεύει να μελετήσει πώς επηρεάζουν την επίδραση παράγοντες όπως φύλο, ηλικία, αλλά και ποια είναι η ελάχιστη αποτελεσματική διάρκεια και ένταση άσκησης.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Τελικός στόχος είναι η δημιουργία επιστημονικά τεκμηριωμένων οδηγιών για εξειδικευμένη άσκηση με σκοπό την άμεση βελτίωση της διάθεσης και τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης κατάθλιψης.