Cosmeticorexia: Η τάση για τέλεια εμφάνιση και συνεχή ενασχόληση με τα καλλυντικά

Τα τελευταία χρόνια, η βιομηχανία ομορφιάς και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο ακόμη και πολύ μικρές ηλικίες αντιλαμβάνονται την εμφάνισή τους. Παιδιά και έφηβοι εκτίθενται καθημερινά σε περιεχόμενο που προβάλλει πρότυπα «τέλειας» επιδερμίδας και προωθεί τη χρήση καλλυντικών προϊόντων που συχνά δεν είναι κατάλληλα για την ηλικία τους. Η τάση αυτή έχει οδηγήσει σε αυξανόμενη ενασχόληση των νέων με τη φροντίδα του δέρματος, δημιουργώντας προβληματισμό στους ειδικούς σχετικά με τις πιθανές ψυχολογικές και σωματικές επιπτώσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, έχει εμφανιστεί ο όρος «cosmeticorexia», ο οποίος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την έντονη προσκόλληση στην ιδέα της άψογης εμφάνισης και τη συνεχή ενασχόληση με καλλυντικά προϊόντα.

Οι ιταλικές αρχές ανέφεραν πρόσφατα τον όρο αυτό όταν ξεκίνησαν ελέγχους σε μεγάλες εταιρείες καλλυντικών για πιθανή στόχευση ολοένα και νεότερων καταναλωτών. Παράλληλα, δύο Ιταλοί ερευνητές δημοσίευσαν μελέτη που υποστηρίζει ότι η cosmeticorexia μπορεί να αποτελεί κλινικά σημαντική ψυχική διαταραχή, η οποία χρειάζεται περαιτέρω έρευνα και κατανόηση.

Ο δερματολόγος Giovanni Damiani από το University of Milan παρατήρησε αυξημένα περιστατικά ερεθιστικής και αλλεργικής δερματίτιδας σε παιδιά ηλικίας 8 έως 14 ετών. Όπως διαπίστωσε, τα παιδιά αυτά χρησιμοποιούσαν παρόμοια καλλυντικά, όπως χημικά απολεπιστικά και προϊόντα με ρετινοειδή, χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Επιπλέον, παρατηρήθηκαν συμπεριφορές που θεωρήθηκαν ανησυχητικές, όπως η άρνηση να βγουν από το σπίτι χωρίς μακιγιάζ και η υπερβολική παρακολούθηση βίντεο σχετικών με καλλυντικά, γεγονός που οδηγούσε στην εγκατάλειψη άλλων ενδιαφερόντων.

Για να μελετήσουν περαιτέρω το φαινόμενο, ο Damiani συνεργάστηκε με τον ψυχολόγο Alberto Stefana από το National Institute of Health. Στόχος τους ήταν να εξετάσουν αν η cosmeticorexia μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τη διαταραχή δυσμορφίας σώματος, καθώς και αν η χρήση πολλών καλλυντικών σε νεαρή ηλικία αυξάνει τη συχνότητα δερματίτιδας.

Παρόμοιες ανησυχίες εκφράζει και η Grace Collinson από το Butterfly Foundation, έναν οργανισμό που ασχολείται με διατροφικές διαταραχές και θέματα εικόνας σώματος. Σύμφωνα με την ίδια, παρατηρείται αύξηση σε νέους που βιώνουν έντονη δυσφορία σχετικά με την εμφάνισή τους, με ιδιαίτερη έμφαση στο δέρμα και στις «ατέλειες». Αυτές οι συμπεριφορές συνδέονται συχνά με έντονο αυτοέλεγχο, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως συνεχής έλεγχος στον καθρέφτη ή «πείραγμα» του δέρματος, άγχος και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Ωστόσο, η cosmeticorexia δεν αποτελεί ακόμη επίσημα αναγνωρισμένη ψυχική διαταραχή. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τέτοιοι όροι μπορεί να βοηθούν στην κατανόηση νέων κοινωνικών φαινομένων, αλλά υπάρχει και ο κίνδυνος να «ιατρικοποιηθούν» συμπεριφορές που δεν πληρούν τα κριτήρια μιας ψυχικής διαταραχής ή να υποβαθμιστεί η σοβαρότητα άλλων καταστάσεων, όπως η διαταραχή δυσμορφίας σώματος ή η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Η ψυχολόγος Jasmine Fardouly από το University of Sydney σημειώνει ότι νέοι ιατρικοί όροι μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση, ειδικά όταν τα συμπτώματα μοιάζουν με ήδη γνωστές διαταραχές. Επισημαίνει επίσης ότι παιδιά ακόμη και έξι ετών αναφέρουν ανησυχίες για την εικόνα του σώματός τους, γεγονός που σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη χρήση των κοινωνικών δικτύων.

Η επίδραση των influencers θεωρείται καθοριστική. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η άνοδος του influencer marketing, της στοχευμένης διαφήμισης και των πολύπλοκων ρουτινών περιποίησης έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου οι «ατέλειες» μεγαλοποιούνται και μετατρέπονται σε εμπορική ευκαιρία. Οι νέοι μαθαίνουν να φοβούνται τη γήρανση ή το «ατελές» δέρμα πολύ πριν εμφανιστούν τέτοια προβλήματα, ενώ παράλληλα ενθαρρύνονται να αγοράζουν ακριβά προϊόντα για να νιώθουν αποδεκτοί.

Παράδειγμα αποτελεί μια έφηβη από το Σίδνεϊ που παρακολουθεί συστηματικά βίντεο στο YouTube και στο TikTok και αγοράζει προϊόντα με βάση τις προτάσεις influencers. Η καθημερινή της ρουτίνα περιλαμβάνει καθαριστικό προσώπου, ενυδατική κρέμα, ορό και σπρέι προσώπου, ενώ χρησιμοποιεί και κρέμα ματιών το βράδυ. Παρότι δεν θεωρεί ότι έχει εμμονή, αναγνωρίζει ότι τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αυξήσει το ενδιαφέρον των νέων για καλλυντικά, ακόμη και για προϊόντα όπως η ρετινόλη που προορίζονται για μεγαλύτερες ηλικίες.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η δυσαρέσκεια με την εμφάνιση είναι σε κάποιο βαθμό φυσιολογική, καθώς περισσότερο από το 50% των νέων δηλώνουν ότι δεν είναι απόλυτα ικανοποιημένοι με την εμφάνισή τους. Όμως όταν η ανησυχία γίνεται υπερβολική και επηρεάζει την καθημερινότητα, τότε είναι σημαντικό να αναζητείται βοήθεια.

Ο δερματολόγος Deshan Sebaratnam από το University of New South Wales θεωρεί ότι η cosmeticorexia αποτελεί μια σύγχρονη εκδοχή ενός παλαιότερου προβλήματος, παρόμοιου με τη διαταραχή δυσμορφίας σώματος. Σύμφωνα με τον ίδιο, πολλοί άνθρωποι επηρεάζονται από εικόνες στο διαδίκτυο που παρουσιάζουν εξιδανικευμένες εμφανίσεις, συχνά επεξεργασμένες με φίλτρα ή τεχνητή νοημοσύνη, γεγονός που δημιουργεί μη ρεαλιστικές προσδοκίες.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Οι Ιταλοί ερευνητές συνεχίζουν την έρευνα με τρεις νέες μελέτες που θα δημοσιευθούν σύντομα. Ένα από τα πρώτα συμπεράσματα είναι ότι τα άτομα που εμφανίζουν χαρακτηριστικά cosmeticorexia έχουν συχνά μεγάλη εξάρτηση από τα κοινωνικά δίκτυα. Ο βασικός στόχος των επιστημόνων είναι να κατανοήσουν καλύτερα το φαινόμενο και να διαπιστώσουν αν αποτελεί απλώς μια κοινωνική τάση ή μια νέα μορφή ψυχικής διαταραχής που απαιτεί θεραπευτική παρέμβαση.