Στο μικροσκόπιο οι αντιδράσεις των ζώων στις ηλιακές εκλείψεις

Ανά τους αιώνες έχουν παρατηρηθεί και περιγραφεί αλλαγές στη συμπεριφορά ζώων κατά τη διάρκεια των ηλιακών εκλείψεων, αλλά μέχρι σήμερα δεν είχαν συλλεχθεί επαρκή και συγκρίσιμα δεδομένα για την εξαγωγή συμπερασμάτων με επιστημονική ακρίβεια και τα οποία, μεταξύ άλλων, θα καθιστούσαν δυνατή την πρόοδο στη γνώση των επιπτώσεων της φωτορύπανσης.

Για την προώθηση αυτής της γνώσης, έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα επιστήμης των πολιτών για τη συλλογή δεδομένων με την ευκαιρία των ολικών ηλιακών εκλείψεων που μπορούν να παρατηρηθούν στην Ευρώπη και ειδικά στην Ισπανία, στις 12 Αυγούστου 2026 και 2 Αυγούστου 2027.

Η πρωτοβουλία, με την ονομασία UMBRA.LAB, έχει ξεκινήσει στο πλαίσιο του Προγράμματος Βιώσιμης Νύχτας της Εταιρείας Φυσικής Ιστορίας Gaditana της Ισπανίας και θα υλοποιηθεί μέσω μιας εφαρμογής.

Μέσω της εφαρμογής, πολίτες και ειδικοί θα μπορούν να καταγράφουν δεδομένα σχετικά με τη συμπεριφορά των ζώων πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις ηλιακές εκλείψεις, εξήγησε η υπεύθυνη του έργου, Keike Mai, στο ισπανικό πρακτορείο EFE.

«Μια ολική ηλιακή έκλειψη είναι το καλύτερο εργαστήριο που θα μπορούσαμε να έχουμε, το μεγαλύτερο και πιο φυσικό (...) Στόχος είναι να συνδέσουμε αυτές τις παρατηρήσεις με τη φωτορύπανση, επειδή κάθε ζώο έχει μια συμπεριφορά που ενσωματώνεται από ορμόνες που ενεργοποιούνται ή απενεργοποιούνται από τον βαθμό φωτός ή/και σκότους», εξήγησε.

Συμπεριφορές και επιπτώσεις φωτός

Κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης, συμβαίνει μια ξαφνική και ασυνήθιστη αλλαγή στο φως. Εάν, ενώ συμβαίνει αυτό, παρατηρήσουμε μια αλλαγή στη συμπεριφορά του ζώου, μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτή η συμπεριφορά σχετίζεται με την αλλαγή στο φως, υπό την προϋπόθεση ότι συγκρίνεται με προηγούμενες, επόμενες και παρατηρήσεις ελέγχου.

Επομένως, για να κατανοήσουμε πλήρως ποιες αλλαγές, οι συμμετέχοντες θα πρέπει να συλλέξουν δεδομένα κατά τη διάρκεια της έκλειψης, αλλά και πριν και μετά, και ταυτόχρονα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους σε διαφορετικές ημέρες, εξηγεί η υπεύθυνη του έργου.

Ο απώτερος στόχος είναι οι επιστήμονες να κατανοήσουν πώς μας επηρεάζει το φως και, με αυτό, να προωθήσουμε τις γνώσεις μας για τον αντίκτυπο της φωτορύπανσης.

«Χρειαζόμαστε μέρα και νύχτα, φως και σκοτάδι. Για το σώμα μας, είναι εξίσου σημαντικό να έχουμε σκοτάδι τη νύχτα όσο και να λαμβάνουμε φως κατά τη διάρκεια της ημέρας», υποστήριξε η ειδική.

Δύσκολο να μελετηθεί σε εργαστήριο

Οι ηλιακές εκλείψεις προσφέρουν μια εξαιρετική ευκαιρία να παρατηρηθούν άμεσες αντιδράσεις στη συμπεριφορά των ζώων υπό φυσικές συνθήκες που είναι δύσκολο να αναπαραχθούν σε εργαστήριο, επεσήμανε η Mai, αφού επέμεινε ότι η αλλαγή στην ένταση του φυσικού φωτός είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά της πανίδας.

Για να ερμηνεύσει σωστά τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης, το UMBRA.LAB επιδιώκει επίσης να συλλέξει δεδομένα για άλλες ημερομηνίες και εποχές του έτους, έτσι ώστε να είναι δυνατή η σύγκριση: της συμπεριφοράς που παρατηρείται λίγο πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την έκλειψη, της συμπεριφοράς που παρατηρείται σε μια άλλη ημέρα την ίδια εποχή και σε μια άλλη εποχή την ίδια ηλιακή ώρα, και της συνήθους συμπεριφοράς κατά την ανατολή και τη δύση του ηλίου.

Συγκρίσιμα δεδομένα

Στόχος είναι η απόκτηση συγκρίσιμων παρατηρήσεων που θα επιτρέψουν μια πιο ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση της σχέσης μεταξύ της συμπεριφοράς των ζώων και των αλλαγών στο φως/σκότους.

Η συλλογή αυτού του είδους δεδομένων σε διαφορετικές τοποθεσίες, χρονικές στιγμές και συνθήκες είναι ένα έργο που δεν μπορεί να αναληφθεί αποκλειστικά από μικρές επιστημονικές ομάδες. Συνεπώς, η συμμετοχή των πολιτών είναι απαραίτητη. Το άθροισμα των μεμονωμένων παρατηρήσεων επιτρέπει τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη, τόνισε η Μάι.

Σε όλη την ιστορία, πολλοί άνθρωποι έχουν περιγράψει πώς άλλαξε η συμπεριφορά των ζώων, αλλά αυτές είναι μόνο ανεκδοτολογικές παρατηρήσεις. Δεν έχει υπάρξει συστηματική καταγραφή που θα μας επέτρεπε να δηλώσουμε με ακρίβεια από επιστημονική άποψη ποια είναι η αλλαγή συμπεριφοράς, σε ποιο είδος και υπό ποιες συνθήκες, σημείωσε η αστροφυσικός Μονσεράτ Βιγιάρ, ερευνήτρια στο Κέντρο Αστροβιολογίας (CSIC-INTA).

Με βάση αυτές τις περιγραφές, είναι πολύ σαφές ότι υπάρχουν είδη που αλλάζουν τη συμπεριφορά τους, ειδικά όταν φτάνει το απόλυτο σκοτάδι: μέλισσες που επιστρέφουν στην κυψέλη, πλαγκτόν που ανεβαίνει σε μικρότερο βάθος, νυκτόβια ζώα που εγκαταλείπουν τα καταφύγιά τους για να βγουν έξω και να αναζητήσουν τροφή, ζώα με ημερήσιες συνήθειες που κάνουν το αντίθετο, κ.λπ.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν έχει γίνει καμία μελέτη που να μπορεί να αναφερθεί, δήλωσε η ερευνήτρια η οποία θεωρεί πολύ ενδιαφέρον να κατανοήσει τη συμπεριφορά των ζώων ή τις αντιδράσεις των φυτών σε οποιαδήποτε περίσταση.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

«Χρειάζονται πολύ μεγαλύτερες μελέτες», δήλωσε αφού σημείωσε ότι τα σώματά μας, και αυτά των περισσότερων ειδών, είναι προσαρμοσμένα στον κύκλο ημέρας/νύχτας και θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε πώς αλλάζει το βιολογικό μας ρολόι όταν αυτός ο ακριβής 24ωρος κύκλος διαταράσσεται ξαφνικά.

Η κατανόηση αυτών των συμπεριφορών, αυτής της προσαρμογής σε τόσο απότομες αλλαγές σε διαφορετικά είδη ζώων, θα ήταν ενδιαφέρουσα ακόμη και για τον σχεδιασμό στρατηγικών για την προστασία των ειδών ή την αντιμετώπιση αλλαγών που μας επηρεάζουν, αλλά που προς το παρόν αγνοούμε επειδή δεν τις παρατηρούμε, ενώ αυτές τις παρατηρούν, υποστήριξε η ειδική.