Θ. Βασιλείου: Ζήτημα δημόσιας υγείας η θεσμοθέτηση ψυχοθεραπείας

Την ανάγκη για άμεση θεσμοθέτηση, ρύθμιση και θεσμική κατοχύρωση της ψυχοθεραπείας στην Κύπρο αναδεικνύει ως κορυφαία προτεραιότητα η νέα πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών, κ. Θέκλα Βασιλείου, θέτοντας στο επίκεντρο την προστασία των πολιτών, την ποιότητα των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και τη δημιουργία ενός σαφούς πλαισίου επαγγελματικής αναγνώρισης και εποπτείας.

Σε συνέντευξη της στο YgeiaWatch, η κ. Βασιλείου παρουσιάζει το όραμα του νέου Διοικητικού Συμβουλίου, το οποίο επικεντρώνεται στην καθιέρωση ενός σύγχρονου, αξιόπιστου και θεσμικά κατοχυρωμένου πλαισίου για την ψυχοθεραπείας στην Κύπρο, που θα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις, στις ευρωπαϊκές πρακτικές και στις αυξανόμενες κοινωνικές ανάγκες.

Επικαιροποίηση νομοσχεδίου και στρατηγικός σχεδιασμός

Όπως εξηγεί, βασική προτεραιότητα του Συνδέσμου είναι η προώθηση της θεσμοθέτησης και της ρύθμισης του επαγγέλματος του ψυχοθεραπευτή, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και άλλους αρμόδιους φορείς, καθώς και η ενίσχυση της παρουσίας της ψυχικής υγείας στη δημόσια συζήτηση.

Παράλληλα, το νέο Διοικητικό Συμβούλιο δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάπτυξη επιστημονικών δράσεων, εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και συνεργασιών με επαγγελματίες ψυχικής υγείας και συναφείς οργανισμούς, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό, θεωρώντας τη διεπιστημονική συνεργασία και τον επιστημονικό διάλογο απαραίτητες προϋποθέσεις για την αναβάθμιση των υπηρεσιών.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Σύνδεσμος βρίσκεται ήδη σε διαδικασία επικαιροποίησης του προσχέδιου νόμου που έχει ετοιμάσει το 2017, με στόχο την προσαρμογή του στα σημερινά δεδομένα, ενώ παράλληλα προωθούνται στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και θεσμικού διαλόγου για σταδιακή αλλά ουσιαστική πρόοδο.

Η θεσμοθέτηση αποτελεί επείγουσα ανάγκη δημόσιας υγείας 

Η κ. Βασιλείου χαρακτηρίζει τη θεσμοθέτηση επείγον ζήτημα δημόσιας υγείας, σημειώνοντας ότι η απουσία επίσημου πλαισίου δημιουργεί σοβαρές ασάφειες ως προς τα επαγγελματικά κριτήρια, την εκπαίδευση, την πιστοποίηση και την ενιαία εποπτεία του πεδίου.

«Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ένας ενιαίος μηχανισμός αξιολόγησης και αναγνώρισης της επαγγελματικής επάρκειας των ψυχοθεραπευτών, γεγονός που μπορεί να δημιουργεί σύγχυση στους πολίτες που αναζητούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με την ίδια, η θεσμοθέτηση αποτελεί αναγκαία μεταρρύθμιση που θα ενισχύσει τη διαφάνεια, θα διασφαλίσει σαφή επαγγελματικά κριτήρια και θα συμβάλει στην παροχή ασφαλών, ποιοτικών και αξιόπιστων υπηρεσιών για όλους.

Κενά προστασίας και μη πιστοποιημένες πρακτικές 

Ιδιαίτερη αναφορά δίνει στα κενά προστασίας που δημιουργεί η σημερινή κατάσταση, επισημαίνοντας πως η απουσία ρυθμίσεων ως προς το ποιος δικαιούται να ασκεί ψυχοθεραπεία και υπό ποιες προϋποθέσεις, επιτρέπει την εμφάνιση μη πιστοποιημένων πρακτικών.

Όπως αναφέρει το φαινόμενο αυτό είναι υπαρκτό και ανησυχητικό, ενώ σημείωσε πως «η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα που παρατηρείται είναι η θεσμοθέτηση ενός σαφούς και λειτουργικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία».

Συγκεκριμένα θα περιλαμβάνει Μητρώο Εγγεγραμμένων Ψυχοθεραπευτών, αυστηρά κριτήρια εκπαίδευσης και πιστοποίησης, αρμόδιο εποπτικό όργανο, αλλά και διαφανείς διαδικασίες υποβολείς και εξετάσεις παραπόνων.

Η εκπαίδευση στην Κύπρο και η ευρωπαϊκή βάση 

Αναφερόμενη στο υφιστάμενο πλαίσιο εκπαίδευσης, η κ. Βασιλείου σημειώνει ότι στην Κύπρο λειτουργούν ήδη αξιόλογα εκπαιδευτικά ινστιτούτα ψυχοθεραπείας, τα οποία παρέχουν κατάρτιση σε αναγνωρισμένες προσεγγίσεις όπως η συστημική, η γνωσιακή – συμπεριφορική και η προσωποκεντρική ψυχοθεραπεία.

Όπως αναφέρει «τέσσερα από τα ινστιτούτα αυτά είναι μέλη του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών και λειτουργούν με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα του European Association for Psychotherapy (EAP)».

Η ίδια υπογραμμίζει ότι η Κύπρος διαθέτει ισχυρή επιστημονική βάση και σοβαρούς επαγγελματίες, ωστόσο η έλλειψη θεσμικής αναγνώρισης παραμένει κρίσιμο κενό.

Μητρώο ψυχοθεραπευτών και μηχανισμοί λογοδοσίας 

Ως βασικό πυλώνα της μεταρρύθμισης, η πρόεδρος του Συνδέσμου προκρίνει τη δημιουργία επίσημου Μητρώου Ψυχοθεραπευτών, το οποίο θα λειτουργεί υπό την εποπτεία αρμόδιου ρυθμιστικού φορέα ή συμβουλίου.

Η εγγραφή σε αυτό, όπως αναφέρει, θα πρέπει να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση του επαγγέλματος, με βάση σαφή και αυστηρά κριτήρια, ενώ θα συνοδεύεται από διαδικασίες ανανέωσης αδειών και συνεχιζόμενης επαγγελματικής ανάπτυξης.

«Το Μητρώο θα πρέπει να είναι προσβάσιμο στο κοινό, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί εύκολα να επαληθεύει την ιδιότητα και τα προσόντα ενός ψυχοθεραπευτή», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ο ρόλος του Υπουργείου 

Η κ. Βασιλείου αποδίδει στο Υπουργείο Υγείας πρωταγωνιστικό ρόλο στη θεσμοθέτηση και τη συνολική ρύθμιση του τομέα, σημειώνοντας ότι ως αρμόδιος φορέας οφείλει να προωθήσει ένα ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που θα καθορίζει επαγγελματικά κριτήρια, εποπτεία και διαδικασίες αδειοδότησης.

Όπως εξηγεί, οι καθυστερήσεις που παρατηρούνται σχετίζονται με την πολυπλοκότητα του πεδίου, την ανάγκη ευρείας διαβούλευσης και την απουσία υφιστάμενου πλαισίου, ωστόσο ξεκαθαρίζει ότι η καθυστέρηση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί, καθώς πρόκειται για θέμα που αφορά άμεσα τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια των πολιτών και την εμπιστοσύνη στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Απευθυνόμενη προς του πολίτες που διστάζουν να αναζητήσουν ψυχοθεραπευτική ή στήριξη, η κ. Βασίλειου αναφέρει ότι «η αναζήτηση στήριξης δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη φροντίδας προς τον εαυτό μας».

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Υπογραμμίζει πως η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο ελεύθερης έκφρασης χωρίς φόβο ή κριτική, ενώ καλεί το κοινό να ενημερώνεται σωστά και να επιλέγει καταρτισμένους επαγγελματίες αξιοποιώντας και την ιστοσελίδα του Συνδέσμου όπου είναι διαθέσιμα τα εγγεγραμμένα μέλη.

«Η εμπιστοσύνη είναι κάτι που χτίζεται σταδιακά. Το σημαντικό είναι να γίνει το πρώτο βήμα. Η ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση δυσκολιών, αλλά και την προσωπική εξέλιξη, την ενδυνάμωση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής», αναφέρει καταληκτικά.

Ακολουθεί αυτούσια η συνέντευξη.

Κυρία Βασιλείου, αναλάβατε πρόσφατα την προεδρία του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών. Ποιο είναι το βασικό όραμα και οι προτεραιότητες σας και ποιο το χρονοδιάγραμμα των ενεργειών του νέου ΔΣ;

Όραμά μας είναι η καθιέρωση ενός σύγχρονου, αξιόπιστου και θεσμικά κατοχυρωμένου πλαισίου για την ψυχοθεραπεία στην Κύπρο, που να διασφαλίζει την ποιότητα των υπηρεσιών και την προστασία των πολιτών.

Σε αυτό το πλαίσιο, προτεραιότητά μας είναι η προώθηση της θεσμοθέτησης και της ρύθμισης του επαγγέλματος, η ενίσχυση της συνεργασίας με το Υπουργείο Υγείας και άλλους εμπλεκόμενους φορείς, καθώς και η ανάδειξη της σημασίας της ψυχικής υγείας στη δημόσια συζήτηση.

Παράλληλα, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη επιστημονικών δράσεων, εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και συνεργασιών με επαγγελματίες ψυχικής υγείας και άλλους συναφείς φορείς, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Πιστεύουμε ότι η ενίσχυση της διεπιστημονικής συνεργασίας και του επιστημονικού διαλόγου αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αναβάθμιση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και την ουσιαστική στήριξη των πολιτών.

Σε ό,τι αφορά το χρονοδιάγραμμα, ήδη βρισκόμαστε σε διαδικασία επικαιροποίησης του προσχεδίου νόμου που είχε ετοιμάσει ο Σύνδεσμος το 2017, με στόχο την εναρμόνισή του με τις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις, τις ευρωπαϊκές πρακτικές και τις αυξανόμενες ανάγκες της κοινωνίας. Παράλληλα, υλοποιούμε στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και διαλόγου με θεσμικούς και κοινωνικούς εταίρους, επιδιώκοντας σταδιακή αλλά ουσιαστική πρόοδο στην προσπάθειά μας.

Γιατί θεωρείτε ότι η θεσμοθέτηση της ψυχοθεραπείας αποτελεί σήμερα επείγον ζήτημα δημόσιας υγείας στην Κύπρο;

Η θεσμοθέτηση της ψυχοθεραπείας αποτελεί σήμερα σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας, καθώς συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και την αξιοπιστία των υπηρεσιών που λαμβάνουν οι πολίτες. Σε έναν τόσο ευαίσθητο τομέα όπως η ψυχική υγεία, η απουσία θεσμοθετημένου πλαισίου δημιουργεί ασάφειες ως προς τα επαγγελματικά κριτήρια, την εκπαίδευση και την ενιαία εποπτεία του πεδίου.

Παράλληλα, δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ένας ενιαίος μηχανισμός αξιολόγησης και αναγνώρισης της επαγγελματικής επάρκειας των ψυχοθεραπευτών, γεγονός που μπορεί να δημιουργεί σύγχυση στους πολίτες που αναζητούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Για τον λόγο αυτό, ο Σύνδεσμός μας θεωρεί ότι η θεσμοθέτηση της ψυχοθεραπείας αποτελεί μια αναγκαία και ουσιαστική μεταρρύθμιση. Μια μεταρρύθμιση που θα ενισχύσει τη διαφάνεια, θα διασφαλίσει σαφή επαγγελματικά κριτήρια και θα συμβάλει στην παροχή ποιοτικών, ασφαλών και αξιόπιστων υπηρεσιών ψυχικής υγείας για όλους τους πολίτες.

Έχετε αναφερθεί στο παρελθόν σε «κενά προστασίας» και έλλειψη ελέγχου. Πόσο εκτεταμένο είναι το φαινόμενο μη πιστοποιημένων πρακτικών και με ποιον τρόπο μπορεί να διασφαλιστεί αποτελεσματική εποπτεία και λογοδοσία στον κλάδο; 

Τα κενά και οι ελλείψεις που έχουμε επισημάνει σχετίζονται ακριβώς με την απουσία ενός σαφούς θεσμικού πλαισίου. Σήμερα, δεν υπάρχουν ρυθμίσεις που να καθορίζουν με ενιαίο τρόπο ποιος δικαιούται να ασκεί ψυχοθεραπεία, ούτε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου και εποπτείας. Αυτό δημιουργεί περιθώρια για την εμφάνιση μη πιστοποιημένων πρακτικών, που αποτελούν υπαρκτό και ανησυχητικό φαινόμενο.

Η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα που παρατηρείται είναι η θεσμοθέτηση ενός σαφούς και λειτουργικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία. Αυτό περιλαμβάνει τη δημιουργία Μητρώου Εγγεγραμμένων Ψυχοθεραπευτών, τον καθορισμό αυστηρών κριτηρίων εκπαίδευσης και πιστοποίησης, καθώς και τη σύσταση αρμόδιου οργάνου εποπτείας. Παράλληλα, είναι απαραίτητη η ύπαρξη διαφανών διαδικασιών υποβολής και εξέτασης παραπόνων, ώστε να διασφαλίζεται ουσιαστική λογοδοσία και προστασία των πολιτών.

Πώς αξιολογείτε το σημερινό πλαίσιο εκπαίδευσης και επαγγελματικής αναγνώρισης των ψυχοθεραπευτών στην Κύπρο;

Στην Κύπρο λειτουργούν αξιόλογα εκπαιδευτικά ινστιτούτα ψυχοθεραπείας, τα οποία προσφέρουν εκπαίδευση σε διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η συστημική, η γνωσιακή-συμπεριφορική, η προσωποκεντρική και άλλες αναγνωρισμένες κατευθύνσεις ψυχοθεραπείας. Τέσσερα από τα ινστιτούτα αυτά είναι μέλη του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών και λειτουργούν με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα του European Association for Psychotherapy (EAP). Τα συγκεκριμένα προγράμματα εκπαίδευσης προβλέπουν ολοκληρωμένη τετραετή εκπαίδευση, θεωρητική κατάρτιση, κλινική πρακτική, εποπτεία και προσωπική θεραπεία. Τα στοιχεία αυτά θεωρούνται θεμελιώδη για την ασφαλή και επιστημονικά τεκμηριωμένη άσκηση της ψυχοθεραπείας και αποτελούν τη βάση της επαγγελματικής επάρκειας του ψυχοθεραπευτή.

Θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι στην Κύπρο υπάρχει ήδη μια ισχυρή επιστημονική βάση και μια κοινότητα επαγγελματιών και εκπαιδευτικών φορέων που εργάζονται με σοβαρότητα και επαγγελματισμό, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη της ψυχοθεραπείας και της ψυχικής υγείας στον τόπο μας.

Θεωρείτε απαραίτητη τη δημιουργία επίσημου Μητρώου Ψυχοθεραπευτών και αν ναι, πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει;

Η δημιουργία ενός επίσημου Μητρώου Ψυχοθεραπευτών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην Κύπρο.

Στην πράξη, το Μητρώο θα μπορούσε να λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός αρμόδιου ρυθμιστικού φορέα ή συμβουλίου, το οποίο θα είναι υπεύθυνο για την αξιολόγηση και εγγραφή των επαγγελματιών, βάσει σαφώς καθορισμένων κριτηρίων. Η εγγραφή θα πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση του επαγγέλματος, ενώ παράλληλα θα προβλέπεται διαδικασία ανανέωσης της άδειας, με έμφαση στη συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη και επιμόρφωση.

Επιπλέον, το Μητρώο θα πρέπει να είναι προσβάσιμο στο κοινό, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί εύκολα να επαληθεύει την ιδιότητα και τα προσόντα ενός ψυχοθεραπευτή. Παράλληλα, είναι σημαντικό να υπάρχει σαφές πλαίσιο εποπτείας και πειθαρχικών διαδικασιών, ώστε να αντιμετωπίζονται περιπτώσεις παραβίασης της δεοντολογίας ή μη επαγγελματικής συμπεριφοράς.

Συνολικά, η θέσπιση ενός τέτοιου Μητρώου θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη του κοινού, θα αναβαθμίσει το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών και θα συμβάλλει ουσιαστικά στη θωράκιση της ψυχικής υγείας στην Κύπρο.

Σε αυτό το πλαίσιο, τι ρόλο καλείται να διαδραματίσει το Υπουργείο Υγείας και γιατί, κατά τη γνώμη σας, καθυστερεί η προώθηση νομοθεσιών που αφορούν τον τομέα της ψυχικής υγείας;

Το Υπουργείο Υγείας καλείται να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη θεσμοθέτηση και τη ρύθμιση του τομέα της ψυχικής υγείας. Ως ο κατεξοχήν αρμόδιος φορέας έχει την ευθύνη να προωθήσει ένα ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που να καθορίζει σαφώς τα επαγγελματικά κριτήρια, τους μηχανισμούς εποπτείας και τις διαδικασίες αδειοδότησης για τους ψυχοθεραπευτές, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την προστασία των πολιτών και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Πέραν της νομοθέτησης, το Υπουργείο οφείλει να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων – επαγγελματικών συνδέσμων, επιστημονικής κοινότητας και κοινωνίας των πολιτών – ώστε να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Σε ό,τι αφορά τις καθυστερήσεις, αυτές συνήθως οφείλονται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Η ψυχική υγεία είναι ένα πολυσύνθετο πεδίο, που απαιτεί διαβούλευση με πολλούς εμπλεκόμενους και εξισορρόπηση διαφορετικών προσεγγίσεων και σχολών σκέψης. Παράλληλα, η απουσία μέχρι σήμερα σαφούς ρυθμιστικού πλαισίου καθιστά πιο απαιτητική τη διαδικασία σχεδιασμού από το μηδέν.

Η καθυστέρηση αυτή όμως δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η ανάγκη για ρύθμιση του τομέα είναι πλέον επιτακτική, καθώς συνδέεται άμεσα με τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια των πολιτών και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας στην Κύπρο.

Τι μήνυμα στέλνετε σε πολίτες που διστάζουν να απευθυνθούν σε ψυχοθεραπευτή για οποιοδήποτε λόγο, περιλαμβανομένης της έλλειψης εμπιστοσύνης;

Θα ήθελα να πω στους πολίτες ότι η αναζήτηση στήριξης δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη φροντίδας προς τον εαυτό μας. Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου μπορεί κανείς να εκφραστεί ελεύθερα, χωρίς φόβο και χωρίς κριτική, και να επεξεργαστεί όσα τον απασχολούν.

Κατανοώ ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης ή η αβεβαιότητα μπορεί να λειτουργούν αποτρεπτικά. Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι πολίτες να απευθύνονται σε καταρτισμένους επαγγελματίες και να ενημερώνονται σωστά πριν επιλέξουν τον κατάλληλο ψυχοθεραπευτή για τις ανάγκες τους. Στην ιστοσελίδα του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν τα εγγεγραμμένα μέλη του Συνδέσμου και να κάνουν μια επιλογή με μεγαλύτερη ασφάλεια και σιγουριά.

Η εμπιστοσύνη είναι κάτι που χτίζεται σταδιακά. Το σημαντικό είναι να γίνει το πρώτο βήμα. Η ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση δυσκολιών, αλλά και την προσωπική εξέλιξη, την ενδυνάμωση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Της Τζούλιας Σουππουρή