Νέοι κανόνες για ασφαλή μηχανήματα και αυστηρή εποπτεία αγοράς

Νέο πλαίσιο για την εποπτεία της αγοράς και την ασφαλή διάθεση μηχανημάτων στην Κυπριακή Δημοκρατία προωθείται μέσω των περί Εποπτείας της Αγοράς (Μηχανήματα) Κανονισμών του 2026, οι οποίοι περιλαμβάνουν αυστηρές υποχρεώσεις για τους κατασκευαστές και ειδικές διαδικασίες για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στην εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το προσχέδιο των Κανονισμών προωθείται από το Υπουργικό Συμβούλιο στη βάση των εξουσιών που παρέχουν οι περί Εποπτείας της Αγοράς Νόμοι του 2022 και του 2024, με αρμόδια αρχή για την εφαρμογή του πλαισίου να καθορίζεται ο Διευθυντής του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Παράλληλα, επιδιώκεται η εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία και ειδικότερα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/2749, η οποία αφορά, μεταξύ άλλων, τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης, την έκδοση κοινών προδιαγραφών και την εποπτεία της αγοράς.

Οι Κανονισμοί καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα προϊόντων, περιλαμβανομένων των μηχανημάτων, του εναλλάξιμου εξοπλισμού, των δομικών στοιχείων ασφαλείας, των ανυψωτικών εξαρτημάτων, των αλυσίδων, των συρματόσχοινων και των ιμάντων, των αφαιρετών συστημάτων μηχανικής μετάδοσης και των ημιτελών μηχανημάτων.

Από το πεδίο εφαρμογής εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, ο ειδικός εξοπλισμός λούνα παρκ και πάρκων αναψυχής, τα μηχανήματα που σχετίζονται με την πυρηνική ενέργεια, τα όπλα, συγκεκριμένες κατηγορίες οχημάτων και μέσων μεταφοράς, τα ποντοπόρα πλοία, καθώς και τα μηχανήματα που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για στρατιωτικούς, αστυνομικούς ή προσωρινούς ερευνητικούς σκοπούς.

Εξαιρούνται επίσης ορισμένα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά προϊόντα, όταν καλύπτονται ήδη από ειδικότερη νομοθεσία.

Βασικός στόχος του νέου πλαισίου είναι να διασφαλίζεται ότι τα μηχανήματα διατίθενται στην αγορά ή τίθενται σε λειτουργία μόνο εφόσον συμμορφώνονται με τις προβλεπόμενες απαιτήσεις και δεν θέτουν σε κίνδυνο την υγεία και την ασφάλεια των προσώπων.

Ανάλογα με την περίπτωση, η προστασία επεκτείνεται στα κατοικίδια ζώα και στα αγαθά, υπό την προϋπόθεση ότι τα μηχανήματα εγκαθίστανται και συντηρούνται κατάλληλα και χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τον προορισμό τους ή υπό ευλόγως προβλέψιμες συνθήκες.

Πριν από τη διάθεση ενός μηχανήματος στην αγορά ή την έναρξη χρήσης του, ο κατασκευαστής ή ο εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπός του θα πρέπει να διασφαλίζει ότι πληρούνται οι βασικές απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας και ότι είναι διαθέσιμος ο απαραίτητος τεχνικός φάκελος.

Παράλληλα, οφείλει να παρέχει τις αναγκαίες πληροφορίες και οδηγίες χρήσης, να εφαρμόζει τις προβλεπόμενες διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης, να συντάσσει τη δήλωση συμμόρφωσης ΕΚ και να επιθέτει τη σήμανση «CE».

Περιορισμός κινδύνων από τον σχεδιασμό

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται στην εκτίμηση και στον περιορισμό των κινδύνων ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού και της κατασκευής.

Ο κατασκευαστής καλείται να καθορίζει τα όρια και την προβλεπόμενη χρήση του μηχανήματος, να λαμβάνει υπόψη την ευλόγως προβλέψιμη κακή χρήση, να εντοπίζει τους εγγενείς κινδύνους και να αξιολογεί τόσο την πιθανότητα όσο και τη σοβαρότητα ενός ενδεχόμενου τραυματισμού ή βλάβης της υγείας.

Στη συνέχεια πρέπει να λαμβάνει προστατευτικά μέτρα, με στόχο την εξάλειψη ή τη μεγαλύτερη δυνατή μείωση των κινδύνων.

Η σήμανση «CE» θα πρέπει να τοποθετείται στο μηχάνημα κατά τρόπο ορατό, ευανάγνωστο και ανεξίτηλο, ενώ απαγορεύονται άλλες σημάνσεις ή επιγραφές που ενδέχεται να παραπλανήσουν ως προς τη σημασία ή τη μορφή της.

Σε περίπτωση απουσίας της σήμανσης ή της δήλωσης συμμόρφωσης, ή σε περίπτωση παράτυπης χρησιμοποίησής της, ο κατασκευαστής θα καλείται να συμμορφώσει το προϊόν και να τερματίσει την παράβαση.

Εάν η μη συμμόρφωση συνεχιστεί, η αρμόδια αρχή θα μπορεί να περιορίσει ή να απαγορεύσει τη διάθεση του μηχανήματος ή να εξασφαλίσει την απόσυρσή του από την αγορά.

Ξεχωριστό κεφάλαιο του προσχεδίου αφορά τις διαδικασίες που θα εφαρμόζονται σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης στην ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά.

Οι διαδικασίες αυτές θα μπορούν να ενεργοποιούνται μόνο εφόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδώσει σχετική εκτελεστική πράξη και μόνο για εξοπλισμό που έχει χαρακτηριστεί ως «συναφές με την κρίση εμπόρευμα».

Κατά κανόνα, θα ισχύουν αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της ενεργοποιημένης κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Σε τέτοιες συνθήκες, οι κοινοποιημένοι οργανισμοί θα καλούνται να διεκπεραιώνουν κατά προτεραιότητα τις αιτήσεις αξιολόγησης συμμόρφωσης για κρίσιμο εξοπλισμό, ανεξάρτητα από το εάν οι αιτήσεις κατατέθηκαν πριν ή μετά την ενεργοποίηση των έκτακτων διαδικασιών.

Η επίσπευση δεν θα πρέπει να συνεπάγεται δυσανάλογο πρόσθετο κόστος για τους κατασκευαστές, ενώ οι οργανισμοί θα πρέπει να καταβάλλουν εύλογες προσπάθειες για να αυξήσουν τη δυνατότητα πραγματοποίησης των απαιτούμενων δοκιμών.

Ενίσχυση της αρμόδιας αρχής

Παράλληλα, παρέχεται στην αρμόδια αρχή η δυνατότητα να εγκρίνει, έπειτα από δεόντως αιτιολογημένο αίτημα οικονομικού φορέα, τη διάθεση συγκεκριμένου μηχανήματος στην κυπριακή αγορά, ακόμη και εάν δεν έχει ολοκληρωθεί η συνήθης διαδικασία που απαιτεί τη συμμετοχή κοινοποιημένου οργανισμού.

Βασική προϋπόθεση είναι να έχει αποδειχθεί η συμμόρφωσή του με όλες τις ισχύουσες απαιτήσεις ασφάλειας.

Η σχετική έγκριση θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως τις διαδικασίες με τις οποίες αποδείχθηκε η ασφάλεια του εξοπλισμού, ειδικές απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας, ημερομηνία λήξης και μέτρα που θα λαμβάνονται μετά την απενεργοποίηση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Μηχανήματα που θα διατίθενται μέσω αυτής της κατά παρέκκλιση διαδικασίας δεν θα φέρουν σήμανση «CE», χωρίς αυτό να απαλλάσσει τον κατασκευαστή από την ευθύνη συμμόρφωσης με τις βασικές απαιτήσεις ασφάλειας.

Οι οικονομικοί φορείς και οι κοινοποιημένοι οργανισμοί που δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους θα είναι ένοχοι αδικήματος και θα υπόκεινται στις ποινές που προβλέπει ο νόμος, χωρίς να επηρεάζεται η εξουσία της αρμόδιας αρχής να επιβάλλει διοικητικά πρόστιμα.

Το προσχέδιο προβλέπει, τέλος, την κατάργηση των περί Βασικών Απαιτήσεων (Μηχανήματα) Κανονισμών του 2008 έως 2011.

Ωστόσο, η αρμόδια αρχή δεν θα εμποδίζει τη διάθεση ή τη θέση σε λειτουργία εξοπλισμού που έχει εισαχθεί στην αγορά πριν από την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου και πληροί τις σχετικές απαιτήσεις.

Οι νέοι Κανονισμοί θα τεθούν σε ισχύ από την ημερομηνία δημοσίευσής τους στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.

Με το προτεινόμενο πλαίσιο επιχειρείται να ενισχυθεί η προστασία των εργαζομένων, των χρηστών και του ευρύτερου κοινού από κινδύνους που συνδέονται με τη λειτουργία μηχανημάτων, χωρίς να παρεμποδίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των ασφαλών και συμμορφούμενων προϊόντων.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Την ίδια ώρα, οι ειδικές πρόνοιες για περιόδους κρίσης αποσκοπούν στη γρηγορότερη διάθεση κρίσιμου εξοπλισμού στην αγορά, υπό συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφάλειας, εποπτείας και ιχνηλασιμότητας.

Του Λοΐζου Ττοφαλλή

Προσχέδιο-Κανονισμών.doc