Μελέτη ΕΚ: Έμφυλες προκαταλήψεις στην ΤΝ
05 Νοεμβρίου 2026, 08:29
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναπαράγει και να ενισχύσει υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των φύλων σε τομείς όπως η απασχόληση, οι δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες, η υγεία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη και εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωκοινοβουλίου.
Η μελέτη, με τίτλο «Έμφυλη προκατάληψη και τεχνητή νοημοσύνη», εξετάζει επίσης νέες μορφές έμφυλης βίας που διευκολύνονται από την τεχνολογία και αξιολογεί τις νομικές, τεχνικές και διοικητικές απαντήσεις που υπάρχουν για την πρόληψη των διακρίσεων και την παροχή έννομης προστασίας.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η έμφυλη προκατάληψη στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να προέρχεται από ήδη υπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες, από τεχνικές επιλογές κατά τον σχεδιασμό και την εκπαίδευση των συστημάτων ή να εμφανιστεί μετά την ανάπτυξή τους και τη χρήση τους στην πράξη.
Η ανάλυση επικεντρώνεται κυρίως στις γυναίκες και καλύπτει τόσο συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που εμπίπτουν στον ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη όσο και συστήματα αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων που μπορούν να δημιουργήσουν παρόμοιους κινδύνους.
Προκαταλήψεις από την πρόσληψη έως τον χώρο εργασίας
Στον τομέα της απασχόλησης, η μελέτη αναφέρει ότι έμφυλες προκαταλήψεις μπορούν να εμφανιστούν σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας πρόσληψης, από την προβολή αγγελιών εργασίας μέχρι την αξιολόγηση βιογραφικών και τις συνεντεύξεις μέσω βίντεο.
Παράλληλα, η χρήση αλγοριθμικών συστημάτων για τον προγραμματισμό και την παρακολούθηση της εργασίας μπορεί να επηρεάζει άτομα με ευθύνες φροντίδας, οι οποίες εξακολουθούν να βαρύνουν περισσότερο τις γυναίκες.
Η μελέτη σημειώνει επίσης ότι συστήματα αξιολόγησης κινδύνου για απάτη σε κοινωνικές παροχές σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν επηρεάσει δυσανάλογα γυναίκες, ιδιαίτερα μονογονείς μητέρες, γυναίκες με μεταναστευτικό υπόβαθρο και άτομα με χαμηλότερα εισοδήματα.
Κοινωνικά δίκτυα και ψηφιακή έμφυλη βία
Η μελέτη αναφέρει ότι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα συστήματα συστάσεων μπορούν να ενισχύουν περιορισμένα πρότυπα ομορφιάς, ενώ συστήματα εποπτείας περιεχομένου έχουν αφαιρέσει ή περιορίσει την προβολή περιεχομένου που αφορά το γυναικείο σώμα και τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία.
Ξεχωριστό μέρος της μελέτης αφορά την έμφυλη βία, όπου περιλαμβάνονται η μη συναινετική χρήση σεξουαλικών εικόνων, οι ψηφιακές σεξουαλικές πλαστογραφίες, ο σεξουαλικός εκβιασμός, η διαδικτυακή παρενόχληση, η κυβερνοπαρακολούθηση και η ρητορική μίσους.
Σύμφωνα με στοιχεία πανευρωπαϊκής έρευνας του 2026 που παρατίθενται στη μελέτη, το 7% των γυναικών στην ΕΕ που είχαν εργαστεί κάποια στιγμή ανέφεραν ότι είχαν υποστεί διαδικτυακή παρενόχληση στον χώρο εργασίας. Επίσης, το 10,2% των γυναικών που είχαν υπάρξει σε σχέση ανέφεραν ότι σύντροφός τους τις είχε παρακολουθήσει μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή εντοπισμού τοποθεσίας ως μορφή ελέγχου.
Κενά στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο
Η μελέτη αναφέρει ότι ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί σημαντικό μέρος του νομικού πλαισίου της ΕΕ, ωστόσο αρκετές από τις εγγυήσεις του εφαρμόζονται μόνο όταν ένα σύστημα χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου ή εντάσσεται σε άλλη ρυθμιζόμενη κατηγορία.
Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με τη μελέτη, δεν καλύπτονται κατ' ανάγκη όλες οι περιπτώσεις διακρίσεων ή έμφυλης προκατάληψης που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Πρόσθετες εγγυήσεις παρέχουν ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων, ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και η Οδηγία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.
Η μελέτη επισημαίνει ακόμη δυσκολίες στην απόδειξη αλγοριθμικών διακρίσεων, καθώς η ευθύνη μπορεί να κατανέμεται μεταξύ πολλών φορέων σε σύνθετες και διασυνοριακές αλυσίδες ανάπτυξης και χρήσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Στις συστάσεις της, η μελέτη προτείνει βασικές κατευθύνσεις για τους φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Μεταξύ αυτών, είναι η ενίσχυση του πλαισίου για την ισότητα των φύλων ώστε να αντιμετωπίζει και διατομεακές, συστημικές και συλλογικές μορφές αλγοριθμικής βλάβης, η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και της διατομεακής προσέγγισης στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών ψηφιακών κανόνων, καθώς και η ενίσχυση των μηχανισμών εποπτείας και επιβολής.
Tags: τεχνητή νοημοσύνη
