Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα κάνουν κακό στο σύνολο της υγείας μας

Νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Critical Reviews in Food Science and Nutrition, ενισχύει τις ενδείξεις ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-Processed Foods – UPFs) επηρεάζουν αρνητικά τον οργανισμό, προκαλώντας σημαντικές μεταβολές στον μεταβολισμό των λιπών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αυξημένη κατανάλωσή τους συνδέεται με αλλαγές στα μεταβολικά προϊόντα του αίματος, αυξάνοντας τα επίπεδα επιβλαβών λιπαρών οξέων και μειώνοντας εκείνα που είναι απαραίτητα για τη σωστή λειτουργία των κυττάρων.

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι βιομηχανικά προϊόντα που περιέχουν πρόσθετα, όπως χρωστικές, αρωματικές ουσίες, γαλακτωματοποιητές και συντηρητικά. Συνήθως έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, κορεσμένα λιπαρά, αλάτι και επεξεργασμένους υδατάνθρακες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα αναψυκτικά, τα συσκευασμένα γλυκά και αλμυρά σνακ, τα επεξεργασμένα αλλαντικά και τα έτοιμα κατεψυγμένα γεύματα.

Προηγούμενες έρευνες έχουν ήδη συνδέσει την αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με περισσότερες από 30 αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, παχυσαρκία και αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Η νέα μελέτη επιχείρησε να εξηγήσει τους βιολογικούς μηχανισμούς πίσω από αυτές τις συσχετίσεις.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από τη μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη EPIC, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 520.000 εθελοντές από δέκα ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Για τη συγκεκριμένη ανάλυση εξετάστηκαν τα διατροφικά στοιχεία περισσότερων από 15.200 ατόμων ηλικίας 35 έως 70 ετών.

Οι συμμετέχοντες είχαν συμπληρώσει αναλυτικά ερωτηματολόγια σχετικά με τις διατροφικές τους συνήθειες, τον τρόπο ζωής και την κατάσταση της υγείας τους, ενώ είχαν δώσει δείγματα αίματος και είχαν πραγματοποιηθεί βασικές σωματικές μετρήσεις. Τα τρόφιμα ταξινομήθηκαν σύμφωνα με το σύστημα NOVA, το οποίο χωρίζει τις τροφές σε τέσσερις κατηγορίες ανάλογα με τον βαθμό επεξεργασίας τους: από τα μη επεξεργασμένα ή ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα έως τα υπερεπεξεργασμένα.

Η μέση κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων αντιστοιχούσε περίπου στο 12,6% της συνολικής ημερήσιας διατροφής των συμμετεχόντων, αν και υπήρχαν μεγάλες διαφορές μεταξύ των ατόμων.

Η ανάλυση έδειξε ότι όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων παρουσίαζαν σημαντικές αλλαγές στους μεταβολίτες του αίματος. Συγκεκριμένα, είχαν υψηλότερα επίπεδα ορισμένων παραγώγων λιπιδίων που αποτελούν δείκτες διαταραγμένης καύσης των λιπαρών οξέων και δυσλειτουργίας των μιτοχονδρίων, των οργανιδίων που παράγουν την ενέργεια των κυττάρων. Παράλληλα, εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα λιπιδίων που είναι απαραίτητα για τη σταθερότητα των κυτταρικών μεμβρανών, τη διαπερατότητά τους και την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων.

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν η αλλαγή στη σύσταση των λιπαρών οξέων. Τα άτομα με υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων είχαν χαμηλότερα επίπεδα των ωφέλιμων ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, ιδιαίτερα του DHA, και υψηλότερα επίπεδα ωμέγα-6 λιπαρών οξέων και βιομηχανικών τρανς λιπαρών. Η ανισορροπία αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επηρεάζει τη λειτουργία της καρδιάς, του εγκεφάλου και του μεταβολισμού.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης μεταβολές σε ουσίες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό των λιπών και της ενέργειας, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων διαταράσσει τη φυσιολογική ισορροπία του οργανισμού. Επιπλέον, εκτιμούν ότι τα τρόφιμα αυτά δεν προσθέτουν μόνο μεγάλες ποσότητες λιπαρών στη διατροφή, αλλά ενδέχεται να ενεργοποιούν και την παραγωγή νέων λιπιδίων από την περίσσεια υδατανθράκων.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι διατροφικές μας επιλογές αφήνουν ένα χαρακτηριστικό «μεταβολικό αποτύπωμα» στον οργανισμό. Πολλοί από τους μεταβολίτες που εντοπίστηκαν έχουν ήδη συνδεθεί σε προηγούμενες μελέτες με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών νοσημάτων και παχυσαρκίας.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι πρόκειται για παρατηρησιακή μελέτη και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Δηλαδή, δεν είναι δυνατό να επιβεβαιωθεί ότι οι μεταβολικές αλλαγές προκαλούνται αποκλειστικά από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ή ότι αυτές οδηγούν άμεσα στην εμφάνιση ασθενειών. Ωστόσο, τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι οι μεταβολικές αυτές μεταβολές ίσως αποτελούν πρώιμους βιολογικούς δείκτες που εξηγούν γιατί η συστηματική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέεται με χειρότερη μακροχρόνια υγεία.

Απολαμβάνετε το περιεχόμενο μας? Εγγραφείτε στο newsletter μας!

Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η υγιής γήρανση δεν εξαρτάται από μία μόνο διατροφική επιλογή, αλλά από έναν συνολικά υγιεινό τρόπο ζωής, που περιλαμβάνει κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων, τακτική σωματική άσκηση, επαρκή ύπνο, αποτελεσματική διαχείριση του άγχους, αποφυγή του καπνίσματος και διατήρηση κοινωνικών σχέσεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο περιορισμός των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων φαίνεται να αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διατήρηση της σωματικής και γνωστικής υγείας μακροπρόθεσμα.