Ουσίες στα επεξεργασμένα τρόφιμα ίσως αποδειχτούν εξαιρετικά επικίνδυνες
31 Μαΐου 2026, 08:00
Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό European Heart Journal φέρνει στο προσκήνιο πιθανές επιπτώσεις των συντηρητικών στην καρδιαγγειακή υγεία. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ορισμένα κοινά πρόσθετα που χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων ενδέχεται να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης και καρδιαγγειακών παθήσεων. Αν και η έρευνα δεν αποδεικνύει άμεση σχέση αιτίας και αποτελέσματος, οι επιστήμονες ζητούν περαιτέρω μελέτες και επανεξέταση της ασφάλειας αυτών των ουσιών από αρμόδιους οργανισμούς όπως ο FDA και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA).
Τα τελευταία χρόνια, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης. Τα συντηρητικά χρησιμοποιούνται για να αποτρέπουν την αλλοίωση των τροφίμων και την ανάπτυξη μικροβίων, παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής των προϊόντων και διευκολύνοντας τη μεταφορά και αποθήκευσή τους. Παράλληλα, αποτελούν σημαντικό εργαλείο για τη βιομηχανία τροφίμων, καθώς μειώνουν τις απώλειες και αυξάνουν την εμπορική διάρκεια των προϊόντων.
Σύμφωνα με στοιχεία του 2019, περίπου το ένα τρίτο των τροφίμων που αγοράζονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες περιείχε τουλάχιστον ένα συντηρητικό. Παρότι οι ουσίες αυτές εγκρίνονται έπειτα από ελέγχους ασφαλείας, αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι οι υπάρχουσες αξιολογήσεις ίσως δεν επαρκούν για να αποκαλύψουν πιθανές μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία.
Ορισμένα συντηρητικά υπάρχουν φυσικά σε τρόφιμα, όπως το ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C) και η βιταμίνη Ε. Όταν καταναλώνονται μέσω φυσικών τροφών, συνδέονται συνήθως με θετικές επιδράσεις στην καρδιαγγειακή υγεία. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν αν η κατανάλωσή τους ως πρόσθετα σε επεξεργασμένα προϊόντα μπορεί να έχει διαφορετικές συνέπειες.
Η νέα μελέτη βασίστηκε στη μεγάλη γαλλική διατροφική έρευνα NutriNet-Santé, η οποία ξεκίνησε το 2009 και περιλαμβάνει περισσότερους από 100.000 συμμετέχοντες. Οι ερευνητές συλλέγουν αναλυτικά στοιχεία για τη διατροφή, τον τρόπο ζωής και την υγεία των συμμετεχόντων, ενώ διαθέτουν ακόμη και δείγματα αίματος και κοπράνων για τη μελέτη του μικροβιώματος του εντέρου.
Η ανάλυση περιλάμβανε δεδομένα από 112.395 άτομα, κυρίως γυναίκες, με μέσο όρο ηλικίας περίπου 43 ετών. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για σχεδόν οκτώ χρόνια. Οι επιστήμονες εντόπισαν συνολικά 58 διαφορετικά συντηρητικά στη διατροφή τους, όμως επικεντρώθηκαν στα 17 που καταναλώνονταν συχνότερα.
Μεταξύ των πιο κοινών συντηρητικών ήταν το κιτρικό οξύ, οι λεκιθίνες, τα θειώδη άλατα, το ασκορβικό οξύ, το νιτρώδες νάτριο και το σορβικό κάλιο. Πολλά από αυτά βρίσκονται σε επεξεργασμένα κρέατα, αναψυκτικά, αλκοολούχα ποτά και έτοιμα γεύματα.
Για να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστα αποτελέσματα, οι ερευνητές έλαβαν υπόψη πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία, όπως η ηλικία, το φύλο, το βάρος, η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, το μορφωτικό επίπεδο και η συνολική ποιότητα της διατροφής. Εξέτασαν επίσης την κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, αλατιού, αλκοόλ και ζωικών προϊόντων.
Ακόμη και μετά από αυτές τις προσαρμογές, διαπιστώθηκε ότι η υψηλή κατανάλωση ορισμένων συντηρητικών σχετιζόταν με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης. Συγκεκριμένα, η συνολική πρόσληψη συντηρητικών συνδέθηκε με 24% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης, ενώ τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά με 29% μεγαλύτερο κίνδυνο.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η συσχέτιση για τα σορβικά άλατα και ειδικά το σορβικό κάλιο, τα οποία συνδέθηκαν με περίπου 39% αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης. Το κιτρικό οξύ σχετίστηκε με αύξηση 25%, ενώ τα νιτρώδη άλατα και το νιτρώδες νάτριο με περίπου 16% υψηλότερο κίνδυνο. Παρόμοιες συσχετίσεις παρατηρήθηκαν και για τα θειώδη άλατα, τα ασκορβικά άλατα και ορισμένα εκχυλίσματα φυτών.
Όσον αφορά τα καρδιαγγειακά νοσήματα συνολικά, μόνο το ασκορβικό οξύ παρέμεινε στατιστικά σημαντικό, συνδεόμενο με 15% αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακών προβλημάτων.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν φαίνεται να εξηγούνται αποκλειστικά από το γεγονός ότι όσοι καταναλώνουν περισσότερα συντηρητικά ακολουθούν γενικά λιγότερο υγιεινή διατροφή. Αυτό ενισχύει την πιθανότητα τα ίδια τα πρόσθετα να επηρεάζουν την υγεία.
Παρότι απαιτούνται περισσότερες έρευνες, οι ειδικοί συνιστούν περιορισμό των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και μεγαλύτερη κατανάλωση φυσικών τροφών, όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα επεξεργασμένα κρέατα και στα αναψυκτικά, που συχνά περιέχουν μεγάλες ποσότητες συντηρητικών. Η ανάγνωση των ετικετών και η επιλογή λιγότερο επεξεργασμένων προϊόντων θεωρούνται σημαντικά βήματα για μια πιο υγιεινή διατροφή.
